شاخص‌های انتخاب در گاوهای شیری (Selection Indices in dairy cattle)
رستم عبداللهی |
۰۸ تیر ۱۳۹۶

توجه بیش از حد به فناوری های نوین  مانند انتخاب ژنومیک، بیوانفورماتیک و ژنتیک مولکولی باعث شده که دانشجویان و محققان ژنتیک و اصلاح نژاد از مفاهیم پایه و کلیدی اصلاح نژاد دور شده اند. لذا هدف از این مطلب مروری بر شاخص های انتخاب گاو شیری و بررسی تشابه و تفاوت آنها با همدیگر است.

همانطوری که ما در ارزیابی خودمان و دیگران باید ابعاد مختلف یا خصوصیات مختلف را در نظر بگیریم، در انتخاب گاوهای نر شیری نیز می بایست چندین صفت یا متغیر به طور همزمان مورد ارزیابی قرار بگیرند. تعداد زیادی صفت مانند تولید شیر و اجزای شیر، صفات عملکردی مانند طول عمر، باروری، سلامتی پستان، قابلیت گوساله زایی وجود دارند که به طور مستقیم سودآوری صنعت گاوشیری را تحت تاثیر قرار می­دهند. در اصلاح نژاد گاوشیری انتخاب صحیح گاو نر از مهمترین فاکتورهای تاثیرگذار بر بهبود ژنتیکی گله های گاو برای صفات تولیدی و تولیدمثلی است و معیاری که بتواند با وزن دهی مناسب به صفات مختلف ما را در رسیدن به هدف اصلاح نژاد و حداکثر سودآوری کمک کند، شاخص انتخاب است.

در حال حاضر چندین شاخص انتخاب در دسترس هستند. برای مثال در USDA-ARS چهار شاخص انتخاب برای گاوهای شیری در دسترس هستند که شامل شاخص خالص طول عمر (Lifetime Net Merit, NM$)، شاخص پنیر (Chees Merit; CM$)، شاخص حجم شیر (Fluid Merit; FM$) و شاخص مرتع (Grazing Merit; GM$) هستند. همه این شاخص­ها به طور همزمان صفات تولیدی (تولید شیر، تولید چربی و تولید پروتئین)، صفات تولیدمثلی گاوهای ماده [نرخ آبستنی دختران (Daughter Pregnancy rate)، نرخ آبستنی تلیسه (heifer Conception Rate) و نرخ آبستنی (Conception rate)]، صفات طول عمر، امتیاز سلوهای سوماتیک، صفات ترکیبی پستان، صفات ترکیبی دست و پا و اندازه بدن و نهایتاً قابلیت گوساله زایی را در بردارند.

شاخص NM$ شناخته شده ترین و مناسبترین شاخص برای اکثریت گله ­های گاو شیری آمریکا محسوب می­شود. در شاخص NM$، به صفات تولید پروتیئن و چربی بیشترین و به ترتیب ۲۰ و ۲۲ درصد ضریب اختصاص داده شده است. همچنین به صفت طول عمر ۱۹ درصد ضریب داده شد که بیشترین ضریب در میان صفات مرتبط با شایستگی است. صفات باروری گاوهای ماده، امتیاز سلول­های سوماتیک و تیپ به ترتیب دارای ضرایبی به ترتیب ۱۰، ۷ و ۱۶ درصد هستند. در نهایت در شاخص NM$ صفت قابلیت گوساله زایی که شامل سرویس پدر، آسان زایی دختران و سقط جنین است ضریب نسبی ۵ درصد را دریافت کرده است. به طور کلی NM$ مقدار ۴۳ درصد وزنه را به صفات تولیدی، ۴۱ درصد به صفات سلامتی و باروری و ۱۶ درصد را به صفات تیپ می دهد.

جدول ۱ همبستگی رتبه ­ای قابلیت انتقال پیش بینی شده NM$  را با PTA تولید شیر، تولید پروتیئن، تولید چربی، طول عمر، امتیاز سول­های سوماتیک و نرخ آبستنی دختران را نشان می­دهد. این نتایج نشان می دهد که NM$ به شدت به تولید پروتیئن، چربی و طول عمر وابسته است. این یافته ها قابل انتظار هستند چرا که شاخص NM$ تاکید زیادی بر این سه صفت دارد. از آنجایی که صفت تولید شیر همبستگی مثبت و بالایی با صفات تولید چربی و پروتیئن دارد لذا همبستگی بالایی با NM$ نیز دارد. علاوه بر این، ارزش های زیاد NM$ به معنی کم بودن تعداد سلول های سوماتیک و نرخ بالای آبستنی دختران می باشد.

   جدول ۱٫ همبستگی رتبه ای PTA NM$  با PTA صفات تولید شیر (MY)، تولید پروتیئن (PY)، تولید چربی (FY)، طول عمر تولیدی (PL)، امتیاز سلول های سوماتیک (SCS) و نرخ آبستنی دختران (DPR)

  صفات

MY

PY

FY

PL

SCS

DPR

  NM$

۰٫۵۳۷

۰٫۶۷۹

۰٫۶۵۰

۰٫۸۰۶

۰٫۳۵۰-

۰٫۵۰۴

 سه شاخص دیگر برای تولیدکنندگان در بازار شیر یا سیستم های تولیدی فراهم است. برای گاودارانی که بیشترین درآمد آنها از طریق فروش اجزای شیر حاصل می شود، CM$ احتمالا مناسبترین شاخص است. شاخص CM$ نسبت به شاخص NM$ ضریب بیشتری به صفت تولید پروتیئن اختصاص می دهد. علاوه بر این، شاخص CM$ نسبت به NM$ ضریب کمتری به تولید شیر می دهد. در حقیقت این شاخص سعی دارد با دادن وزن بیشتری به مواد جامد شیر از حجم شیر بکاهد. برای مزارعی که که قیمت شیر براساس حجم شیر است و تاثیر مقدار مواد جامد شیر در قیمت نهایی شیر غیرمعنی دار است استفاده از شاخص FM$ توصیه می شود. در ایالت فلوریدا کشور آمریکا قیمت شیر براساس حجم شیر است، در ایران نیز به همین صورت است. این شاخص ضریب ۲۳ درصد را به هر دو صفت تولید شیر و تولید چربی می دهد و مقدار ضریب اختصاص داده شده به پروتیئن شیر برابر صفر است. برای پرورش دهندگانی که از مرتع استفاده می کنند مناسبترین شاخص GM$ می باشد. شاخص GM$ در مقایسه با NM$، وزنه مشابهی به صفات تولیدی و وزنه بالاتری به صفات تولیدمثلی و تاکید کمتری بر صفات طول عمر دارد.

شاخص های انتخاب دیگری مانند شاخص تولید کل (TPI) به وسیله انجمن های نژادی مانند انجمن هلشتاین و انجمن جرزی معرفی شده است. اینگونه شاخص ها تاکید بیشتری بر روی صفات تیپ و تاکید کمتری بر صفات شایستگی دارند.

از دیدگاه یک اصلاحگر، آیا شاخص های انتخاب مختلف منجر به تصمیمات انتخاب متفاوت می شود؟ به عبارت دیگر آیا با ارزیابی گاوهای نر بر اساس شاخص های انتخاب مختلف تغییر رتبه گاوهای نر اتقاق می افتد؟  برای جواب دادن به این سوال همبستگی رتبه ای PTA شاخص­ های $NM$، CM$، FM و $GM برای گاوهای نر هلشتاین فعال در تلقیح مصنوعی محاسبه شده است. همبستگی رتبه ای بین NM$ با CM$ برابر ۰٫۹۹۵ و NM$ با FM$ برابر ۰٫۹۷۱، NM$ با GM$ برابر با ۰٫۹۸ برآورد شده است. همچنین همبستگی بین CM$ و FM$ برابر با ۰٫۹۸ محاسبه شده است. بنابراین اگرچه شاخص های انتخاب تا حدودی متفاوت هستند ولی حیوانات را به صورت یکسانی رتبه بندی می کنند.

به طور کلی، شاخص NM$ برای بیشتر تولیدکنندگان به عنوان مناسبترین شاخص شناخته شده است. با این حال توصیه می شود از رتبه صدکی برای مقایسه یک گاو نر با بقیه گاوهای نر قابل دسترس استفاده کنید و در هنگام ارزیابی، قابلیت اطمینان ارزیابی را حتماً در نظر بگیرید تا خطر انتخاب نادرست را بتوانید کم کنید.

منبع:

http://dairy.ifas.ufl.edu/dairyupdate/DairyUpdateWinter2016.pdf

 
avatar